नेपालगञ्ज (बाँके)-  परम्परागत खेतीमा सीमित आम्दानीको सामना गरिरहेका किसानका लागि व्यावसायिक फलफूल खेती आम्दानीको नयाँ विकल्प बन्दै गएको छ। यसको एउटा उदाहरण हुन्, बाँकेको खजुरा गाउँपालिका–२ एल गाउँकी सिर्जना खत्री विष्ट।

चार वर्षअघि विष्टले आफ्नो एक बिगाहा खेतमा ताइवानी प्रजातिको अम्बा लगाउने निर्णय गर्दा यसबाट भविष्यमा कति आम्दानी होला भन्ने स्पष्ट अनुमान थिएन। वर्षौंदेखि धान र तोरी फलाउँदै आएको खेतमा फरक खेती सुरु गर्नु उनका लागि केही जोखिमपूर्ण निर्णय थियो। तर अहिले त्यही निर्णयले उनलाई परम्परागत खेतीको तुलनामा राम्रो आम्दानी दिन थालेको छ।

एक सिजनमै करिब दुई लाख ५० हजार आम्दानी

विष्टका अनुसार व्यावसायिक रूपमा गरिएको अम्बा खेतीबाट अहिले एक सिजनमा करिब रु दुई लाख ५० हजारसम्म आम्दानी हुने गरेको छ। अम्बाको वर्षमा दुई सिजन उत्पादन हुने भएकाले राम्रो व्यवस्थापन गर्न सके यसबाट आकर्षक आम्दानी लिन सकिने उनको अनुभव छ।

“व्यावसायिक रूपमा गरेको अम्बा खेतीबाट एक सिजनमा करिब रु दुई लाख ५० हजारसम्म आम्दानी हुन्छ,” विष्ट बताउँछिन्।

धान र तोरी खेतीबाट हुने आम्दानीको तुलनामा अम्बा खेती सहज र लाभदायक देखिएपछि उनी आफ्नो निर्णयप्रति सन्तुष्ट छिन्।

जोखिम लिएर सुरु गरेको खेतीले दिएको आत्मविश्वास

भारतबाट अम्बाका बिरुवा ल्याएर खेती सुरु गरेकी विष्टको बगैँचामा अहिले मुख्य रूपमा ताइवानी प्रजातिका अम्बा छन्। उनले केही स्थानीय जातका बिरुवासमेत लगाएकी छन्।

सुरुमा नयाँ खेती भएकाले चुनौती नहोला भन्ने थिएन। तर विस्तारै उत्पादन बढ्दै जाँदा र बजारमा अम्बाको माग राम्रो देखिएपछि उनको आत्मविश्वास पनि बढ्दै गयो।

“बिस्तारै गर्दै जाँदा राम्रो होला भनेर सुरु गरेकी हुँ। अहिले ठीकठीकै आम्दानी भइरहेको छ, नराम्रो छैन,” उनी भन्छिन्।

उनका अनुसार अम्बा खेतीमा अन्य अन्नबालीको तुलनामा निरन्तर धेरै मेहनत गर्नुपर्ने अवस्था छैन। यही कारणले पनि धान फल्ने खेतलाई व्यावसायिक अम्बा बगैँचामा रूपान्तरण गर्ने निर्णय उपयोगी साबित भएको उनको अनुभव छ।

फल जोगाउन नयाँ प्रविधिको प्रयोग

व्यावसायिक खेतीमा उत्पादन मात्र पर्याप्त हुँदैन, उत्पादनको गुणस्तर र बजारमा आकर्षण पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। विष्टले अम्बालाई किरा तथा चराचुरुङ्गीबाट जोगाउन फलमा प्लास्टिक प्याकिङ गर्ने प्रविधि प्रयोग गर्दै आएकी छन्।

यसले फललाई क्षतिबाट जोगाउनुका साथै बाहिरी स्वरूप राम्रो बनाउन सहयोग गरेको उनको अनुभव छ।

“प्लास्टिकले प्याक गर्दा फल किरा र सुगाबाट जोगिन्छ, रङ पनि राम्रो देखिन्छ र बजारमा आकर्षक हुन्छ,” उनी बताउँछिन्।

बगैँचामै पुग्छन् व्यापारी

किसानका लागि उत्पादनपछि बजार खोज्नु अर्को ठूलो चुनौती हो। तर विष्टको अनुभवमा अम्बा बिक्रीका लागि बजारको ठूलो समस्या छैन।

बगैँचामा अम्बा तयार भएपछि व्यापारीहरू आफैँ आउने गरेका छन्। कतिपय ग्राहकले घरबाटै अम्बा खरिद गर्छन् भने मुख्य रूपमा मण्डीका व्यापारीले अम्बा खरिद गरेर नेपालगञ्ज बजार लैजाने गरेका छन्।

कहिलेकाहीँ बगैँचा ठेक्कामा दिँदा खरिदकर्ताले नै अम्बा टिपेर लैजाने गरेका छन्। यसले उत्पादन बिक्रीको झन्झटसमेत कम गरेको छ।

परम्परागत खेतीबाट व्यावसायिक कृषितर्फ

विष्टको कथा केवल एउटा किसानले अम्बा खेतीबाट आम्दानी गरेको कथा मात्र होइन। यो परम्परागत खेतीबाट व्यावसायिक र बजारमुखी कृषितर्फ अघि बढ्न सकिने सम्भावनाको उदाहरण पनि हो।

धान, गहुँ र तोरीजस्ता परम्परागत बालीसँगै फलफूल खेतीलाई व्यावसायिक रूपमा अघि बढाउन सके किसानले आफ्नो आम्दानीका स्रोत विविध बनाउन सक्छन्। विष्टले गरेको अभ्यासले स्थानीय किसानलाई पनि नयाँ सम्भावनाबारे सोच्न प्रेरित गरेको छ।

अहिले उनको मुख्य बजार नेपालगञ्ज भए पनि भविष्यमा अम्बा खेती थप विस्तार गर्ने उनको योजना छ। हाल प्राप्त भइरहेको आम्दानीले उनलाई अझ धेरै लगानी र मेहनत गर्न उत्साहित बनाएको छ।

“अहिलेको आम्दानीले हौसला बढाएको छ। मेहनत गर्दै गए भविष्यमा अझ राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास छ,” विष्ट भन्छिन्।

एउटा खेत, एउटा निर्णय र बदलिँदो भविष्य

चार वर्षअघि धान र तोरी फल्ने खेतमा अम्बाका बिरुवा रोप्दा विष्टले केवल एउटा नयाँ खेती सुरु गरेकी थिइन्। आज त्यही खेत उनको आम्दानी र आत्मविश्वासको आधार बनेको छ।

उनको सफलताले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—कृषिमा नयाँ सोच, सही बाली छनोट, उत्पादनको गुणस्तर र बजारसँगको सम्बन्धले परम्परागत खेतीलाई पनि व्यावसायिक सफलतामा बदल्न सक्छ।

खजुराकी सिर्जना विष्टको अम्बा बगैँचा अहिले उनको व्यक्तिगत आम्दानीको माध्यम मात्र होइन, स्थानीय किसानका लागि पनि ‘फरक सोचबाट कृषिमा नयाँ सम्भावना खोज्न सकिन्छ’ भन्ने उदाहरण बनेको छ।